काठमाडौं – काठमाडौंको त्रिपुरेश्वरस्थित राहदानी विभाग अगाडि आत्मदाहको प्रयास गरेका मुगुको सोरु गाउँपालिका–१, जवलधाराका २५ वर्षीय गणेश नेपालीको सोमबार काठमाडौंस्थित पशुपति आर्यघाटमा अन्त्येष्टि गरिएको छ। उपचारका क्रममा वीर अस्पतालको बर्न युनिटमा उनको शुक्रबार निधन भएको थियो।
नेपालीले असार २५ गते राहदानी विभागको मुख्य प्रवेशद्वार अगाडि शरीरमा पेट्रोल छर्केर आत्मदाहको प्रयास गरेका थिए। घटनापछि सुरक्षाकर्मी तथा सर्वसाधारणले तत्काल उद्धार गरी उपचारका लागि वीर अस्पताल पुर्याएका थिए। शरीरको अधिकांश भाग जलेका कारण उनको अवस्था गम्भीर बनेको थियो। चिकित्सकहरूको निरन्तर प्रयासका बाबजुद उपचारकै क्रममा उनको मृत्यु भएको थियो।
नेपालीको निधनपछि परिवार तथा आफन्तले घटनाको निष्पक्ष छानबिन, जिम्मेवार निकायमाथि कारबाही र पीडित परिवारलाई उचित राहतको माग गर्दै शव बुझ्न अस्वीकार गरेका थिए। त्यसपछि नेपाल सरकार, काठमाडौं महानगरपालिका र पीडित पक्षबीच जिल्ला प्रशासन कार्यालय काठमाडौंमा पटक–पटक वार्ता भएको थियो।
आइतबार भएको वार्तामा नेपाल सरकार, काठमाडौं महानगरपालिका र पीडित पक्षबीच ९ बुँदे सहमति भएपछि शव परिवारलाई बुझाइएको हो। सहमतिपछि सोमबार पशुपति आर्यघाटमा धार्मिक परम्पराअनुसार उनको अन्त्येष्टि गरिएको परिवारजनले बताएका छन्।
सहमतिपत्रमार्फत नेपाल सरकार र काठमाडौं महानगरपालिकाले स्वर्गीय गणेश नेपालीप्रति गहिरो दुःख व्यक्त गर्दै भावपूर्ण श्रद्धाञ्जली अर्पण गरेका छन् भने शोकसन्तप्त परिवारप्रति हार्दिक समवेदना प्रकट गरेका छन्।
सहमतिका प्रमुख बुँदा
सरकार र पीडित पक्षबीच भएको सहमतिअनुसार घटनाको सत्यतथ्य र निष्पक्ष छानबिन गर्न पूर्वन्यायाधीशको संयोजकत्वमा स्वतन्त्र छानबिन समिति गठन गरिनेछ। समितिले गठन भएको सात दिनभित्र नेपाल सरकारसमक्ष प्रतिवेदन पेश गर्नेछ।
छानबिन समितिको प्रतिवेदन, प्रचलित कानुन तथा विगतका अभ्यासका आधारमा गणेश नेपालीलाई सहिद घोषणा गर्ने विषयमा आवश्यक निर्णय प्रक्रिया अगाडि बढाइने सहमतिमा उल्लेख गरिएको छ।
घटनाको दिन फिल्डमा अग्रभागमा खटिएका काठमाडौं महानगरपालिकाका महानगरीय प्रहरी बलका कर्मचारीलाई छानबिन प्रतिवेदन नआउञ्जेलका लागि निलम्बन गर्न जिल्ला प्रशासन कार्यालयले काठमाडौं महानगरपालिकालाई पत्राचार गर्ने सहमति भएको छ।
यस्तै, मृतककी श्रीमतीलाई योग्यता र क्षमताका आधारमा काठमाडौं महानगरपालिकामा रोजगारी उपलब्ध गराउने, उनकी आश्रित छोरीको उच्च शिक्षासम्मको सम्पूर्ण खर्च महानगरपालिकाले व्यहोर्ने तथा आवश्यक समन्वय नेपाल सरकारका सम्बन्धित निकायले गर्ने निर्णय गरिएको छ।
सहमतिमा मृतकको आश्रित परिवारलाई राहतस्वरूप यथोचित आर्थिक सहयोग उपलब्ध गराउने, अन्त्येष्टि तथा काठमाडौंमा हुने सम्पूर्ण काजक्रियाको व्यवस्थापन गर्ने, परिवारका सदस्यहरूको यातायात र बसोबास खर्च व्यहोर्ने तथा एकाघरका परिवारको स्वास्थ्य बीमाको व्यवस्था मिलाउने विषय पनि समावेश छन्।
त्यस्तै, पीडित पक्षले शव बुझ्ने, पोस्टमार्टमसहितका कानुनी प्रक्रियामा सहयोग गर्ने र अन्तिम संस्कार सम्पन्न गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
सहमतिपत्रमा नेपाल सरकारका तर्फबाट काठमाडौंका प्रमुख जिल्ला अधिकारी ईश्वरराज पौडेल, काठमाडौं महानगरपालिकाका प्रमुख प्रशासकीय अधिकृत सरोज गुरागाईं तथा पीडित परिवारका तर्फबाट मृतककी श्रीमती, बुबा, आमा, दाजु, बहिनीसहित वार्ता समितिका प्रतिनिधिहरूले हस्ताक्षर गरेका छन्।
सार्वजनिक सेवा र मानसिक स्वास्थ्यबारे बहस
गणेश नेपालीको आत्मदाह र त्यसपछिको घटनाक्रमले सार्वजनिक सेवा प्रवाह, नागरिकका गुनासा सुनुवाइ गर्ने संयन्त्र, सरकारी निकायको जवाफदेहिता तथा मानसिक स्वास्थ्यको अवस्थाबारे राष्ट्रिय स्तरमा व्यापक बहस सिर्जना गरेको छ।
विशेषज्ञहरूका अनुसार नागरिकले भोग्ने समस्या समयमै सम्बोधन गर्न सक्ने प्रभावकारी प्रणाली, संवेदनशील सार्वजनिक सेवा, सहज मानसिक स्वास्थ्य परामर्श तथा जिम्मेवार शासन प्रणालीको विकास गर्न सके यस्ता दुःखद घटनाको जोखिम न्यूनीकरण गर्न सकिन्छ। यस घटनाले राज्यका निकाय, स्थानीय तह तथा समाजलाई नागरिकका समस्या सुन्ने र समाधान गर्ने प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी बनाउनुपर्ने आवश्यकता पुनः स्मरण गराएको छ।
